Stanisław Moniuszko

HALKA

(WILEŃSKA)

Opera w dwóch aktach

Kompozytor | Stanisław Moniuszko
Libretto | Włodzimierz Wolski
Premiera | 15 października 1986 r.
Wznowienie | 19 maja 2019 r.
 
 
REALIZATORZY:
Reżyseria | Kazimierz Dejmek
Kierownictwo muzyczne | Marcin Sompoliński
Scenografia | Jan Polewka
Reżyseria wznowienia | Renata Tokarska-Nikodem
Rekonstrukcja i opracowanie partytury | Maciej Prochaska
 
OBSADA:
Halka | Natalia Rubiś
Jontek | Tomasz Rak / Kamil Zdebel
Janusz | Arkadiusz Anyszka / Artur Janda
Cześnik | Jarosław Bręk
Zofia | Anna Wolfinger
Marszałek Dworu | Dariusz Górski
Góral | Robert Mojsa

Zespół Wokalny Warszawskiej Opery Kameralnej
Kierownik Zespołu Wokalnego | Krzysztof Kusiel-Moroz

Zespół Instrumentów Dawnych Warszawskiej Opery Kameralnej | Musicae Antiquae Collegium Varsoviense


S7R00238
S7R01326
S7R00440
S7R00862
S7R01288
S7R00761
S7R01293
S7R00357
S7R00493
S7R00663
S7R00692
S7R00900
S7R01311
S7R00412
S7R00639
S7R00726
S7R00642
S7R00449
S7R01298
S7R00605
S7R00614
S7R00842
S7R01371
S7R00683
S7R00742
S7R00788
S7R00813
S7R00330
S7R00384
S7R00599
S7R01261
S7R01125
S7R01219
S7R01494
S7R00473
S7R00504
S7R01523
S7R01172
S7R00872
S7R01227
S7R01074
S7R00991
S7R00257
S7R01384
S7R00369
S7R01272
S7R01254
S7R00555
S7R00936
S7R00309
S7R01029
S7R00282
S7R00987
S7R01027
S7R01131
S7R00883
S7R00260
S7R00922
S7R01247
S7R01230
S7R00973
S7R00293
S7R01180
S7R01212
S7R00317
S7R01420
S7R00802
S7R01148
S7R01085
S7R01079
S7R01196
S7R00300
S7R01387
S7R00294
S7R00797
S7R00944
S7R01244
S7R01414
S7R01396
S7R01062
S7R01104
S7R01206
S7R01409
previous arrow
next arrow
S7R00238
S7R01326
S7R00440
S7R00862
S7R01288
S7R00761
S7R01293
S7R00357
S7R00493
S7R00663
S7R00692
S7R00900
S7R01311
S7R00412
S7R00639
S7R00726
S7R00642
S7R00449
S7R01298
S7R00605
S7R00614
S7R00842
S7R01371
S7R00683
S7R00742
S7R00788
S7R00813
S7R00330
S7R00384
S7R00599
S7R01261
S7R01125
S7R01219
S7R01494
S7R00473
S7R00504
S7R01523
S7R01172
S7R00872
S7R01227
S7R01074
S7R00991
S7R00257
S7R01384
S7R00369
S7R01272
S7R01254
S7R00555
S7R00936
S7R00309
S7R01029
S7R00282
S7R00987
S7R01027
S7R01131
S7R00883
S7R00260
S7R00922
S7R01247
S7R01230
S7R00973
S7R00293
S7R01180
S7R01212
S7R00317
S7R01420
S7R00802
S7R01148
S7R01085
S7R01079
S7R01196
S7R00300
S7R01387
S7R00294
S7R00797
S7R00944
S7R01244
S7R01414
S7R01396
S7R01062
S7R01104
S7R01206
S7R01409
previous arrow
next arrow
Shadow

Halka wileńska Moniuszki – rekonstrukcja dzieła

1 stycznia 1848 roku w Wilnie wykonana została w wersji estradowej, pierwsza, dwuaktowa wersja Halki. Według świadków tej prezentacji, jako soliści i chórzyści wystąpili miejscowi amatorzy oraz wileńscy muzycy zebrani w około 40-osobową orkiestrę (W. Rudziński, J. Prosnak Almanach Moniuszkowski, Kraków 1952, s. 44-46). Była to pierwsza wersja orkiestrowa tej opery – partytura, która służyła wtenczas kompozytorowi, nie została do tej pory odnaleziona, a być może bezpowrotnie zaginęła. Ta pierwotna wersja Halki była kompozycją niezwykle zwartą i dramaturgicznie dynamiczną. Przygotowując operę do wykonania w Warszawie dziesięć lat później, Moniuszko rozbił dwa akty na cztery, dodał najsłynniejsze później arie Halki i Jontka, dopisał sceny baletowe i prawdopodobnie przeorkiestrował nieco partyturę, dostosowując ją do większych możliwości Opery Warszawskiej. W trakcie tych prac kompozytor dokonał również zmian niektórych partii solowych, zmienił imiona niektórych postaci – również libretto dostosowano do wymagań eleganckiej publiczności warszawskiej. W toku kompozycji zostały również przekomponowane niektóre fragmenty: Moniuszko przerobił harmonię, instrumentację oraz niektóre szczegóły wykonawcze. Jedynym śladem macierzystej wersji Halki jest rękopis wyciągu fortepianowego z 1848 roku. Manuskrypt przechowywany jest w Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk i opublikowany został przez PWM pod red. Erwina Nowaczyka. Rękopis ten oraz pierwszy druk partytury Halki warszawskiej z roku 1862 stały się podstawą nowej rekonstrukcji Halki wileńskiej, przeprowadzonej na specjalne zlecenie Warszawskiej Opery Kameralnej dla uczczenia Roku Moniuszki.

Celem nowej rekonstrukcji  muzycznej, stało się odtworzenie brzmieniowej wersji, pełnej i możliwie jak najbliższej pierwszej, niezachowanej partyturze wieleńskiej. Efekt tych prac rekonstrukcyjnych został włączony do istniejącej już inscenizacji w reżyserii Kazimierza Dejmka. Inscenizacja ta powstała w latach 80. i pod względem muzycznym była opracowana przez Jerzego Dobrzańskiego. Owa wersja, napisana niezwykle sprawnie i z polotem, nie oddawała jednak w pełni specyfiki brzmieniowej wczesnych dzieł Moniuszki. Także w szacie orkiestrowej była pod pewnymi względami odrębna od stylu orkiestracji moniuszkowskiej. Muzyczna i sceniczna forma tej wersji opery jest świadectwem kunsztu kompozytorskiego Moniuszki oraz jego szczególnego wyczucia dramaturgii. Ta wersja Halki zbliża się bowiem do idei dramatu muzycznego, brak w niej zatem typowych dla opery seria numerów. Poszczególne epizody muzyczne kształtowane są w ramach scen, co prawda Moniuszko stosuje tu recytatywy, ariosa, arie i chóry, ale wszystkie te elementy są ze sobą łączone. Na uwagę zasługują również finały obu aktów, kształtowane w dłuższe konstrukcje, w których napięcie stopniowo wrasta aż do wyraźnie zarysowanych punktów kulminacyjnych. Niniejsza rekonstrukcja muzyczna wiernie odzwierciedla tok muzyczno-dramaturgiczny zawarty w rękopisie z 1848 roku. Jednocześnie szata orkiestrowa w dużej części została oparta na pierwodruku z roku 1862. Zachowano zatem wiernie muzykę pierwotnej Halki wileńskiej, jednocześnie przejmując Moniuszkowską orkiestrację z wersji warszawskiej. Dzięki tak przeprowadzonej pracy uzyskano brzmienie charakterystycznie „moniuszkowskie” i w miarę możliwości oryginale, niemal źródłowe, gdyż oparte na dwóch wczesnych źródłach. W Roku Stanisława Moniuszki (2019) przedstawienie Halki zostaje wznowione w odnowionej wersji muzycznej, która w zamierzeniu twórców spektaklu i Dyrekcji Warszawskiej Opery Kameralnej będzie szczególnym darem dla melomanów. Jest to prawdopodobnie najwierniejsza Moniuszce rekonstrukcja Halki wileńskiej jaka powstała do dziś.

Maciej Prochaska

 

Halka (wersja z 1848 roku)


STRESZCZENIE

AKT I

W ogrodzie Cześnika po uroczystości zaręczyn jego córki Zofii i młodego Janusza szlachta wiwatuje i wznosi toasty na ich cześć. Małżeństwo Zofii i Janusza spaja dwa szlacheckie rody, Pomian i Odrowąż. Cześnik błogosławi młodej parze, ale przerywa mu dobiegający z daleka głos Halki. Biedna góralka poszukuje swojego Jaśka (Janusza), który ją uwiódł i rozkochał w sobie. Cześnik i Janusz, dbając o spokojność Zofii, tuszują incydent. Janusz decyduje się uspokoić Halkę. Dziewczyna marzy o spotkaniu z Januszem, tenże nadchodzi i zwodząc biedną dziewczynę, obiecuje jej wspólne życie i szczęście. Odsyła ją jednak poza miasto, gdzie obiecuje spotkać ją ponownie. Jontek stara się uświadomić Halce, że jest oszukiwana. Halka nie wierzy w słowa Jontka. Próbuje się wedrzeć na uroczystość po zaręczynach, dziewczyna marzy, że Janusz jest ojcem jej dziecka. Szlachta i Marszałek są świadkami szaleństwa bohaterki, każą ją oddalić z miejsca zaręczyn. W końcu także Janusz każe ją wyrzucić. Jontek wraz z Halką uchodzą w przygnębiającym poczuciu porażki i cierpienia.

AKT II

Nadszedł czas zaślubin Zofii i Janusza. W górskiej wiosce podczas niedzielnego popołudnia słychać dzwon obwieszczający koniec nieszporów. Lud wychodzi z kaplicy po nabożeństwie i śpiewem komentuje swoją dolę. Nagle zauważają nadchodzącego Jontka z odmienioną Halką. Ten opowiada, co zaszło w ogrodzie u Cześnika. Jego opowieść wywołuje oburzenie. Młoda para z Marszałkiem i Cześnikiem na czele zjawiają się na ślub. Mieszkańcy posłusznie witają Zofię, Cześnika i Janusza rozgłośnym śpiewem. Janusz spostrzega wtargnięcie Halki i skonsternowany przyspiesza wejście do kaplicy. Słychać śpiewy kościelnych pieśni z organami. Jontek przekonuje Halkę, żeby spojrzała na młodą parę przed ołtarzem. Halce wali się świat. Roi opowieść o umierającym dziecku i postanawia zemścić się na Januszu, ale wie, że nie potrafiłaby zabić w imię utraconej miłości. Przebaczając Januszowi, błogosławi młodą parę i postanawia odebrać sobie życie.

(Streszczenie libretta autorstwa Bartosza Buławy i Macieja Prochaski)

Skip to content